Η ιδιαιτερότητα του αγγλικού Μπαρόκ: Τα παραδείγματα των Χένρυ Πέρσελ, Σερ Κρίστοφερ Ρεν και Σερ Τζόσουα Ρέϋνολντς

I. ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Η παρούσα μελέτη έχει να κάνει με τα κοινά σημεία που παρουσιάζουν στα έργα τους ο μουσικός Χένρυ Πέρσελ, ο αρχιτέκτονας Σερ Κρίστοφερ Ρεν και ο ζωγράφος Σερ Τζόσουα Ρέϋνολντς. Η συσχέτιση θα γίνει μέσα από τα πλέον αντιπροσωπευτικά τους έργα. Προτού, όμως, αναφερθούμε στα δημιουργήματά τους, θα κάνουμε μία αναφορά στα κυρίαρχα ρεύματα της τέχνης τα οποία δεσπόζουν στην εποχή τους πανευρωπαϊκά, καθώς και τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά αυτών των ρευμάτων. Μιλάμε συγκεκριμένα για το Μπαρόκ και στη συνέχεια το Ροκοκό. Να σημειώσουμε εδώ ότι αναφερόμαστε στο δεύτερο μισό του 17^ου και στον 18^ο. Στην συνέχεια θα εστιάσουμε στην χώρα καταγωγής τους, την Αγγλία. Σε πρώτη φάση θα σκιαγραφήσουμε το ιστορικό, κοινωνικό και πολιτικό πλαίσιο που λάμβανε χώρα εκείνη την εποχή στα Βρετανικά νησιά. Έπειτα, σε δεύτερη φάση, θα αιτιολογήσουμε το γεγονός της ιδιαιτερότητας του Αγγλικού Μπαρόκ, με βάση τα παραπάνω τεκταινόμενα, εστιάζοντας στις διαφορές με τις άλλες ευρωπαϊκές χώρες. Με βάση αυτά, θα προχωρήσουμε στην εξέταση των τριών μέσα από τα έργα τους και θα επιχειρήσουμε να εντοπίσουμε τα κοινά τους σημεία. Στο τέλος θα συνοψίσουμε το εξαγόμενο της μελέτης μας, ενώ, παράλληλα θα επισημάνουμε την διαφορά της Αγγλίας με την ηπειρωτική Ευρώπη.

II. ΚΥΡΙΑΡΧΑ ΡΕΥΜΑΤΑ

Μπαρόκ

            Ο ρυθμός του Μπαρόκ στην τέχνη είναι ο νέος εκφραστικός τρόπος που επινοείται στην παπική Ρώμη ως έκφραση της αντιμεταρρύθμισης στα τέλη του 16^ου , φθάνοντας ως το 1750 περίπου. Η ρίζα της λέξης Μπαρόκ προέρχεται μάλλον από την πορτογαλική λέξη barucca[1], η οποία σημαίνει βράχος και ανώμαλο μαργαριτάρι. Επίσης, στην ιταλική γλώσσα, η λέξη barroco[2] προσελάμβανε μια αρνητική σημασία. Η πλήρης πολιτογράφησή της στα γαλλικά ως baroque πλέον, χαρακτηρίζει τις εκκεντρικές μορφές τέχνης. Το Μπαρόκ αποτελεί την αποτύπωση των αισθητικών αντιλήψεων του 17^ου και αποτελεί το κυρίαρχο στοιχείο των καλλιτεχνικών εκδηλώσεων σε αυτόν τον αιώνα.

            Στην αρχή, ο χαρακτηρισμός ενός έργου τέχνης ως μπαρόκ ήταν υποτιμητικός. Ο λόγος ήταν ότι, σύμφωνα με τις νεοκλασικές αντιλήψεις της εποχής, τα έργα της τεχνοτροπίας αυτής αποτελούσαν άρνηση του «κατεστημένου». Από την άλλη, βεβαίως, γνωρίζουμε ότι το Μπαρόκ κυριάρχησε σε χώρες όπου ο καθολικισμός ήταν από αρκετά έως πολύ ισχυρός. Τέτοιες χώρες ήταν η Ιταλία, η Γαλλία, η Ισπανία, το Βέλγιο, η Αυστρία και η Γερμανία. Η τέχνη του Μπαρόκ απευθυνόταν στο συναίσθημα. Εντυπωσιάζει τα πλήθη και δημιουργεί το αίσθημα του δέους για τον πλούτο της διακόσμησης κάθε χώρου, όπως επίσης και για το μέγεθος, την υπερβολή και την πολυτέλεια των έργων της. Στην γλυπτική υπηρετεί την αρχιτεκτονική, ως βοηθητικό στοιχείο της για την διακόσμηση των επιβλητικών οικοδομημάτων. Στην ζωγραφική παρατηρούμε μία ένταση, μία αγωνία και μία βιαιότητα που εκφράζουν αναμφίβολα ένα δυναμικό και αγωνιστικό προφίλ. Αναντίρρητα, τα δημιουργήματα του Μπαρόκ βγάζουν ένα πάθος και μία έξαρση μέχρι θεατρινισμού.

            Κατά τον 18^ο αιώνα περνάμε στην όψιμη φάση του Μπαρόκ. Τότε κάνει τα πρώτα του βήματα και ο νεοκλασικισμός. Το ρεύμα του νεοκλασικισμού εκφράζει τις αξίες του Διαφωτισμού, του ορθού λόγου και του καθαρού πνεύματος. Οι αξίες αυτές πηγάζουν από την Αρχαία Ελλάδα και στηρίζονται στην μίμηση. Ειδικά στην αρχιτεκτονική ο νεοκλασικισμός μιμείται πολύ έντονα τα αρχαία πρότυπα. Εδώ να σημειώσουμε ότι έχουμε τον Γαλλικό νεοκλασικισμό, ο οποίος έχει ως σημείο αναφοράς την Αρχαία Ρώμη, και τον Γερμανικό, ο οποίος αναφέρεται καθαρά στην Αρχαία Ελλάδα. Επιπλέον, ο νεοκλασικισμός καλλιέργησε το αίσθημα προστασίας της πολιτιστικής κληρονομιάς.

Σε γενικές γραμμές θα μπορούσαμε να πούμε ότι το Μπαρόκ ήταν μία τέχνη που εξυπηρέτησε την παπική εξουσία, στην προσπάθειά της να επιβληθεί, ομοίως την βασιλική εξουσία, όπως και την καθολική αστική τάξη –η οποία στην Γαλλία, κυρίως, στηρίζει την βασιλική εξουσία- να εκφράσει τους πνευματικούς και κοινωνικούς πόθους της.

Ροκοκό

            Η τεχνοτροπία του ροκοκό εμφανίστηκε στις αρχές του 18^ου περί το 1714 στην Γαλλία. Η ονομασία ροκοκό πηγάζει από την επανάληψη της πρώτης συλλαβής της λέξης rocailie[3] και η οποία σημαίνει κοχύλι. Η εξήγηση είναι ότι οι καμπύλες των διακοσμητικών στοιχείων του ροκοκό μοιάζουν αρκετά στις γραμμές των κοχυλιών. Ως καλλιτεχνικός ρυθμός υποδηλώνει την μορφή τέχνης που αναπτύχθηκε τον 18^ο με κύριο χαρακτηριστικό και επιδίωξη το διακοσμητικό στοιχείο. Αφορά κυρίως τη εσωτερική διακόσμηση όπως οροφές, τοίχους, αλλά και διάφορα αντικείμενα. Τα ανάγλυφα μοτίβα, φύλλα, άνθη, κλαδιά, δημιουργούν σχηματισμούς με καμπύλες, οι οποίοι δίνουν την εντύπωση ενός ανάλαφρου στυλ. Δίνεται έτσι ένας τόνος χαριτωμένος μέσα από μια κομψότητα. Η σημασία που δίνεται στο φως, οδηγεί στην προτίμηση για υλικά που αντανακλούν το φως.

            Στην ζωγραφική ροκοκό τα χρώματα είναι φωτεινά και διάφανα, χωρίς βαθιές φωτοσκιάσεις. Προτιμούνται τα θέματα με κομψές φιγούρες σε ειδυλλιακό περιβάλλον και ανέμελη ατμόσφαιρα. Όσον αφορά την αρχιτεκτονική έχουμε το αστικό σπίτι, διακοσμημένο με ανάγλυφα μοτίβα σε λευκό χρώμα. Στην γλυπτική επίσης κατασκευάζονται χρηστικά αντικείμενα, διακοσμητικά ή αγαλματίδια από πορσελάνη, με τον ίδιο πάντα ανάλαφρο ρυθμό. Γενικά το ροκοκό δεν έδωσε έργα μνημειακού χαρακτήρα, πνευματικής έξαρσης και βαθιάς ψυχολογικής διείσδυσης. Παρέμεινε στην επιφάνεια της ζωής, παρουσιάζοντας το εφήμερο, το περιστασιακό και το πρόσκαιρο.

III. ΑΓΓΛΙΑ (Ιστορικό-Κοινωνικό-Πολιτικό πλαίσιο 17^ου & 18^ου )

            Ο 17^ος αιώνας για την Αγγλία ξεκίνησε με τον θάνατο στα 1603 της Βασίλισσας Ελισάβετ. Στον αγγλικό θρόνο ανέβηκε ο βασιλιάς της Σκωτίας Ιάκωβος ο Α’(1603-1625) εγκαθιδρύοντας την δυναστεία των Στούαρτ[4]. Ο Ιάκωβος θέλησε να κυβερνήσει απολυταρχικά, με αξιώσεις για θεϊκή εξουσία, οι οποίες ξεσήκωσαν αντιδράσεις. Σε αυτές πρωτοστάτησαν οι ριζοσπαστικοί Προτεστάντες, γνωστοί και ως Πουριτανοί[5] (από το pure που σημαίνει αγνός). Οι Πουριτανοί επιζητούσαν να εξαγνίσουν την Αγγλικανική Εκκλησία. Ήταν κατά των επισκόπων, δεν συμμερίζονταν τα επίσημα προσευχητάρια και κατέκριναν τις απολαύσεις. Εξαιτίας των μέτρων του Ιακώβου, πολλοί πουριτανοί μετανάστευσαν ομαδικά στην Αμερική όπου ίδρυσαν αποικίες.

            Ο γιος του Ιακώβου, ο Κάρολος Α’(1625-1649) πολιτεύτηκε δίχως σύνεση, όπως ο πατέρας του. Διέλυσε επανειλημμένα το Κοινοβούλιο και κυβέρνησε απολυταρχικά για 11 χρόνια. Η στάση του αυτή, όμως, προσέκρουσε στις συνήθειες του αγγλικού λαού και ξεσήκωσε ισχυρή αντίδραση, η οποία μετουσιώθηκε σε έναν αιματηρό εμφύλιο πόλεμο μεταξύ του βασιλιά και του κοινοβουλίου. Με τον Κάρολο συντάχθηκαν οι ευγενείς, οι γαιοκτήμονες και οι επίσκοποι (Καθολικοί και Αγγλικανοί). Με το Κοινοβούλιο συντάχθηκαν οι έμποροι, οι βιοτέχνες και οι μικροί γαιοκτήμονες. Ο πόλεμος κατέληξε με ήττα του Καρόλου το 1648 και τον αποκεφαλισμό του το 1649. Μετά την ήττα των βασιλικών, ο αρχηγός των κοινοβουλευτικών ο Κρόμγουελ απέκτησε εξουσίες δικτάτορα και ανακηρύχθηκε «Άρχοντας Προστάτης»[6] (1649-1658).

            Μετά τον θάνατο του Κρόμγουελ επανήλθε στον αγγλικό θρόνο ο οίκος των Στούαρτ (1660). Βασιλιάς ανέλαβε ο Κάρολος ο Β’, ο οποίος βασίλεψε έως το 1685, όταν στη συνέχεια την βασιλική σκυτάλη ανέλαβε ο αδελφός του ο Ιάκωβος ο Β’ από το 1685 έως το 1688 όπου ανατράπηκε. Όπως καταδείχτηκε περίτρανα οι Στούαρτ δεν είχαν συνετιστεί στην εξορία και επανέλαβαν τα ίδια λάθη. Ο Ιάκωβος υπήρξε αναφανδόν υποστηρικτής του καθολικισμού και ανέβασε στα ύψιστα αξιώματα καθολικούς. Το αποτέλεσμα ήταν το ξέσπασμα της λεγόμενης «Ένδοξης Επανάστασης»[7]. Επρόκειτο στην ουσία για μία αναίμακτη επανάσταση, η οποία σε αντίθεση με εκείνην του 1642-1648, υποστηρίχθηκε αποκλειστικά από την εύπορη τάξη. Μετά την δεύτερη αυτή επανάσταση ανέλαβαν βασιλείς ο Γουλιέλμος της Οράγγης και η Μαρία η κόρη του Ιακώβου, αφού πρώτα υπέγραψαν την Διακήρυξη των Δικαιωμάτων[8], με την οποία εξασφαλιζόταν τα συνταγματικά δικαιώματα του αγγλικού λαού. Πρόκειται ουσιαστικά για ένα συμβόλαιο ανάμεσα στο έθνος και τον βασιλιά. Από το σημείο αυτό και μετά ο βασιλικός οίκος και το κοινοβούλιο απεκατέστησαν τις σχέσεις τους και πορεύονται έως τις ημέρες μας σε μια αρμονική συνύπαρξη.

Διαφορές αγγλικού Μπαρόκ με το μπαρόκ στην υπόλοιπη Ευρώπη

            Στις χώρες με έντονη την παρουσία των Προτεσταντών, όπως η Ολλανδία και η Αγγλία, το Μπαρόκ δεν κατάφερε να επικρατήσει. Ειδικά στην περίπτωση της Αγγλίας, όμως, έχουμε την ιδιόμορφη κατάσταση του αγγλικανισμού, ο οποίος υιοθετεί εν μέρει τις μπαρόκ επιρροές, προχωρώντας σε έναν συμβιβασμό. Τούτο θα καταδειχτεί, κυρίως, στην περίπτωση του Κρίστοφερ Ρεν, αλλά και του Χένρυ Πέρσελ. Είναι γεγονός ότι το βαρύ και επιβλητικό ύφος του Μπαρόκ ευνοήθηκε τόσο από την Καθολική Εκκλησία όσο και από τις βασιλικές αυλές, προκειμένου να ενισχυθεί το κύρος αμφοτέρων. Αποτέλεσε την αισθητική απάντηση των καθολικών στην προσπάθειά τους να παρουσιάσουν την ανωτερότητα και το βάθος του δόγματός τους. Έτσι, στην ηπειρωτική Ευρώπη, η οποία κατά το μεγαλύτερο μέρος παραμένει καθολική, το Μπαρόκ ακμάζει δίνοντας εντυπωσιακά έργα με χαρακτηριστικό παράδειγμα το παλάτι των Βερσαλλιών στην Γαλλία, το οποίο ανεγέρθηκε την εποχή του Λουδοβίκου του 14^ου.

            Όπως είδαμε και πιο πάνω, η Αγγλική επικράτεια συγκλονίστηκε με εμφύλιες διαμάχες κατά τη διάρκεια του 17^ου, οι οποίες ήταν απότοκο των συγκρούσεων της βασιλικής αυλής με τα λαϊκά στρώματα που υποστήριζαν το κοινοβούλιο. Ανάμεσα σε αυτές τις λαϊκές μάζες είχαν σημαντική απήχηση οι ακραίοι ηθικολόγοι, οι Πουριτανοί. Οι ίδιοι κατηγορούσαν την αγγλικανική εκκλησία ότι ελεγχόταν από τον Πάπα. Η αντίθεσή τους με την χλιδή και την πολυτέλεια του βασιλικού καθεστώτος εκφράστηκε και στην τέχνη με την εμμονή τους σε απλά και πρακτικά έργα, δίχως υπερβολές και περιττές διακοσμήσεις. Έτσι επέβαλλαν περιορισμούς σε όλες τις μορφές της τέχνης. Θεωρούσαν ότι τα βαριά σχήματα, σε συνδυασμό με την πλούσια και παραφορτωμένη διακόσμηση αποτελούσαν, τρόπο τινά, ύβρι προς τον Θεό. Έπειτα, στην Αγγλία βλέπουμε μια εμμονή στο Γοτθικό στυλ, το οποίο θα συνδυαστεί με το Μπαρόκ.

IV. Πέρσελ, Ρεν Ρέϋνολντς

Χένρυ Πέρσελ (1659 – 1695)

            Προτού προχωρήσουμε στην εξέταση της περίπτωσης του Πέρσελ, θα κάνουμε μία σύντομη αναφορά στην μουσική του 17^ου. Με την είσοδο αυτού του αιώνα έχουμε την εμφάνιση της Μονωδίας[9] ως ένα νέο μουσικό ύφος. Η Μονωδία αποτέλεσε καρπό της προσπάθειας απόδοσης του δραματικού στοιχείου μέσα από το Μπαρόκ. Αποτελούσε τον καλύτερο τρόπο έκφρασης των εντόνων ανθρωπίνων αισθημάτων. Στα πλαίσια αυτά γεννήθηκε στην Ιταλία η Όπερα[10], η οποία αποτέλεσε την κορυφαία έκφραση του Μπαρόκ στην μουσική. Η Μπαρόκ Όπερα υπήρξε ένα θέαμα προορισμένο να προκαλεί αμφότερες τις αισθήσεις της ακοής και της όρασης. Με τα μεγαλοπρεπή σκηνικά και την δραματικότητα στην φωνή, δημιουργούσε μία πρωτόγνωρη ατμόσφαιρα. Η οργάνωσή της ακολουθούσε ένα συγκεκριμένο πλαίσιο. Τα θέματά της τα αντλούσε από την ιστορία και τους κλασικούς μύθους. Είχε σκηνές με χορικά, αλλά λίγες συνόλου. Τα ρετσιτατίβο και οι άριες καθόριζαν την πορεία της. Γενικότερα η σύλληψη της αρμονίας ήταν πολύ πιο κάθετη απ’ ότι στην πολυφωνική περίοδο της Αναγέννησης. Τέλος, στην όπερα η φωνητική δεξιοτεχνία ενισχύεται από την παρουσία των καστράτο[11], οι οποίοι ήταν ένα είδος επιπλάστων αρσενικών σοπράνο. 

            Η εμφάνιση της όπερας στην Αγγλία του 17^ου αιώνα καθυστέρησε εξαιτίας του εμφυλίου πολέμου, την ανατροπή της μοναρχίας και την εγκαθίδρυση του κοινοβουλευτισμού. Ο Κρόμγουελ, νικητής του πολέμου, επέβαλλε ένα καθεστώς που μετεξελίχθηκε σε δικτατορία με τον ίδιο σε ρόλο Λόρδου-Προστάτη. Ο ίδιος, σε αγαστή συνεργασία με τους Πουριτανούς, απαγόρευσε το θέατρο και την όπερα. Όταν ο βασιλιάς Κάρολος ο Β’ ανακοίνωσε το 1660 την παλινόρθσωση της μοναρχίας είχαμε την επαναφορά του θεάτρου της εποχής Ελισσάβετ με τα έργα του Σαίξπηρ. Την εποχή αυτή οργανώθηκαν παραστάσεις με έργα του κορυφαίου Άγγλου δραματουργού, καθώς και πομπώδη ιστορικά κομμάτια, όπως και γαλλικές κωμωδίες. Σε πολλά από αυτά τα έργα έγραψε την μουσική ο Χένρυ Πέρσελ που ήταν ο πιο γνωστός Άγγλος συνθέτης. Τα έργα αυτά τα μεγάλωσε με τραγούδια, χορωδιακά μέρη και χορούς, τις χαρακτηριστικές μάσκες του, τον ιδιαίτερο αυτό τύπο ψευδο-όπερας[12]που ήταν πολύ αγαπητός εκείνη την εποχή στην Αγγλία. Ο συνθέτης χαρακτηρίζεται από την σιγουριά της πινελιάς του και την ακρίβεια της σκέψης του. Ακόμη, από την άποψη της αρμονίας προπορεύεται, ανοίγοντας τον δρομο για τον Χαίντελ και τον Μπαχ. Ο Πέρσελ κατέβαλλε προσπάθειες να ενσωματώσει την ευρωπαϊκή μουσική της εποχής του στην αγγλική μουσική παράδοση. Είχε την πεποίθηση ότι η μουσική στα βρετανικά νησιά έπρεπε να αποτελέσει κομμάτι της ευρύτερης ευρωπαϊκής μουσικής. Είναι αλήθεια ότι στο έργο του περιλαμβάνεται τόσο η εκκλησιαστική μουσική με ψαλμούς στα αγγλικά και λατινικά όσο και οι αυλικές συνθέσεις με τη σύνθεση εορταστικών ωδών για διάφορες τελετές.

            Ο Πέρσελ έγραψε το 1689 την μοναδική πραγματική του όπερα: «Διδώ και Αινείας»[13]. Πρόκειται για όπερα δωματίου με 44 μέρη, γραμμένη για μικρό αριθμό ατόμων και με έγχορδα όργανα, που παρουσιάζει μια παραλλαγή της όπερας-μπαλέτο. Τα σύντομα και μελωδικά μουσικά μέρη κερδίζουν έντονους και χαρακτηριστικούς χρωματισμούς από τη χρήση στιβαρών συγχορδιών. Το έργο αφηγείται τον άτυχο έρωτα της βασίλισσας της Καρχηδόνας Διδούς και του ήρωα της Τροίας Αινεία, ενώ  έχει ως βάση του ένα επεισόδιο από την Αινειάδα του Βιργιλίου. Το έργο κάνει ιδιαίτερη μνεία στο πεπρωμένο. Η Διδώ, μάλιστα, δηλώνει ότι είναι ακριβώς το πεπρωμένο το οποίο δεν της αφήνει περιθώρια προκειμένου να ευδοκιμήσει η αγάπη της για τον Αινεία. Προς στιγμήν θα θελήσει να παρακάμψει την επιταγή του πεπρωμένου, όμως αυτό είναι αμείλικτο. Στο τέλος γινόμαστε μάρτυρες ενός συγκινητικού και συνάμα δραματικού αποχαιρετισμού από την Διδώ, η οποία επιλέγει τον θάνατο με τον οποίο κορυφώνεται το δράμα. Έπειτα κλείνει ο τελικός της θρήνος και η ορχήστρα συνεχίζει μόνη με αρμονίες που εναλλάσονται με ρυθμό αναστεναγμού.

Σερ Κρίστοφερ Ρεν (1632 – 1723)

            Ο Σερ Κρίστοφερ Ρεν υπήρξε ο μεγαλύτερος Άγγλος αρχιτέκτονας του 17^ου αιώνος. Σχεδίασε πολλές εκκλησίες στο Λονδίνο –ανάμεσα σε αυτές τον καθεδρικό ναό του Αγίου Παύλου- καθώς και πολλά σημαντικά κοσμικά κτήρια. Υπήρξε ιδρυτικό μέλος ης Βασιλικής Ακαδημίας, όπου διατέλεσε πρόεδρος από το 1680 έως 1682. Κατείχε σφαιρική παιδεία. Μετά την καταστροφική πυρκαϋιά στο Λονδίνο το 1666, ανατέθηκε στον Ρεν, μαζί με άλλους έξι επιθεωρητές ο έλεγχος της ανοικοδόμησης της πόλης. Το βασιλικό διάταγμα όριζε ρητά ότι για την ανοικοδόμηση θα χρησιμοποιούσαν ως αποκλειστικά υλικά το τούβλο και την πέτρα.

            Το μεγαλύτερο έργο του ήταν ο καθεδρικός ναός του Αγίου Παύλου. Η δημιουργία του Αγίου Παύλου αποτελεί έναν συγκερασμό των προτιμήσεων του αγγλικανικού κλήρου, που απαιτούσε τη δημιουργία ενός ναού με βάση τον γοτθικό ρυθμό, και της δικής του απόψεως για έναν Μπαρόκ ναό. Οι αντιλήψεις αυτές του Ρεν πήγαζαν από την πρόθεσή του να εισάγει το Ιταλικό Μπαρόκ στην πατρίδα του. Φιλοδοξούσε και αυτός, όπως ο Πέρσελ, να αφομοιώσει την δεσπόζουσα τέχνη εκείνης της εποχής σε πανευρωπαϊκό επίπεδο στην Αγγλία. Θεωρούσε ότι με αυτόν τον τρόπο θα εισήγαγε την αγγλική τέχνη ως αναπόσπαστο κομμάτι της ευρωπαϊκής. Βεβαίως, οι ιδιαιτερότητες στην Γηραιά Αλβιόνα ήταν μεγάλες και αξεπέραστες. Έτσι, αναγκάστηκε να καινοτυπήσει εισάγοντας έναν συμβιβασμό, ο οποίος απεικονίζεται ανάγλυφα στο σπουδαιότερο έργο του.

            Ο Άγιος Παύλος απηχούσε την αποφασιστικότητα των Άγγλων μοναρχών να τον καταστήσουν όμορφο και επιβλητικό όπως τις εξοχικές επαύλεις τους. Άλλωστε, το ζητούμενο για τα κτίσματα στην αγγλική επικράτεια εκείνη την εποχή ήταν ακριβώς αυτό. Οι προσόψεις της εκκλησίας, τώρα, δεν είναι καμπυλωτές. Είναι γεωμετρικά κατασκευασμένες ώστε να υποβάλλουν τον επισκέπτη στο αίσθημα της δύναμης και της σταθερότητας. Επιπλέον, περιστοιχίζονται από δέκα ζεύγη διπλών κιόνων, στοιχείο που προσδίδει αναμφίβολα μεγαλοπρέπεια ανάλογη με του παλατιού των Βερσαλλιών. Ο βασικός του συμβιβασμός, ωστόσο, αντικατοπτρίζεται στην κάτοψη του κτίσματος. Εδώ παρατηρούμε ένα μακρόστενο μεσαίο κλίτος, πλάγια κλίτη, έναν κεντρικό χώρο κάτω από τον τρούλλο, ο οποίος με την σειρά του στηρίζεται σε ένα τύμπανο το οποίο το περιέβαλλε γύρω γύρω με κιονοστοιχία. Ο τρούλλος, με την σειρά του, στέφεται με έναν φανό που στηρίχθηκε πάνω σε έναν κώνο που είναι κατασκευασμένος από τούβλο. Η διακόσμηση του ναού από την άλλη, δεν αποτελεί το πρότυπο της Μπαρόκ διακόσμησης, καθόσον δεν έχει την χλιδή και την υπερβολή άλλων κατασκευών και δεν εξάρει το πάθος. Πάντως ο άγιος Παύλος αποτελεί το κατεξοχήν κτήριο των αντιφάσεων, αποτέλεσμα της τακτικής του Ρεν να συμπεριλάβει τόσο το αγγλικό παραδοσιακό στοιχείο όσο και την τεχνοτροπία του Μπαρόκ. Γενικά ο Κρίστοφερ Ρεν ακροβατεί από την μία μεριά με την προσπάθεια εισαγωγής του καθολικού Μπαρόκ στην Αγγλία και από την άλλη δίνοντας την εντύπωση του μέτρου, της απλότητας και της αυτοσυγκράτησης προσδίδοντας παράλληλα καθαρή σκέψη και πραότητα.

Σερ Τζόσουα Ρέϋνολντς (1723 – 1792)

            Ο Ρέϋνολντς είναι μεταγενέστερος των Πέρσελ και Ρεν. Η εποχή του ο 18^ος αιώνας χαρακτηρίζεται από το όψιμο Μπαρόκ και την εμφάνιση του πιο ανάλαφρου Ροκοκό. Επίσης είναι η εποχή του Διαφωτισμού και του Ορθολογισμού. Ο ίδιος ο Ρέϋνολντς ανήκε στον κύκλο των διανοουμένων και γνωρίζονταν με τον Σάμιουελ Τζάκσον. Επιχειρεί να εντάξει τον Λόγο[14] στην τέχνη και να της δώσει μια άλλη διάσταση. Κατά την γνώμη του ο Λόγος βρίσκεται παντού. Η ίδια η ζωγραφική έχει τους δικούς της κανόνες. Ήταν της άποψης ότι η φύση πρέπει να αναπαρίσταται με την ακρίβεια στην γενικότητά της και όχι στα επί μέρους. Θεωρούσε, επίσης, ότι οι αναγεννησιακοί ζωγράφοι αποτελούσαν τα απόλυτα παραδείγματα αναφορικά με το ποια είναι η αληθινή τέχνη. Στην Βασιλική Ακαδημία όπου δίδασκε, επιχειρούσε να περάσει αυτό το πνεύμα στους μαθητές του. Τους ενεθάρρυνε να επιλέγουν σοβαρά θέματα που να αποπνέουν ένα πομπώδες ύφος. Ήταν υπέρμαχος του «Ιστορικού Πίνακα»[15], όμως, εκείνη την εποχή στην Αγγλία, τόσο οι ευγενείς όσο και οι εύποροι αστοί, ενδιαφερόντουσαν κυρίως για προσωπογραφίες. Το πρότυπο στην προσωπογραφία το είχε δώσει ο Βαν Ντάϋκ, αλλά ο Ρέϋνολντς διαμόρφωσε ένα δικό του προσωπικό ζωγραφικό ύφος. Αυτό συνίστατο στην αποτύπωση των χαρακτήρων και των συναισθημάτων των προσώππων που επέλεγε για να ζωγραφίσει.

            Θα επιλέξουμε να εξετάσουμε τον πίνακα με τον Lord Heathfield. Πρόκειται για το κυβερνήτη του Γιβραλτάρ (αγγλικής κτήσης) στρατηγό Έλιοτ, ο οποίος αντιμετώπισε επιτυχώς τον Γαλλικό και Ισπανικό αποκλεισμό από ξηράς και θαλάσσης το 1782. Πέντε χρόνια μετά την μάχη ο Ρέϋνολντς αποθανάτισε τον στρατηγό κατά παραγγελία ενός πλουσίου συμπολίτη του. Σε κεντρικό πλάνο είναι ο στρατηγός ο οποίος έχει τυλίξει γύρω από το δεξί του χέρι την αλυσσίδα από την οποία είναι περασμένο το κλειδί του φρουρίου του Γιβραλτάρ. Αναμφίβολα Δείγμα αποφασιστικότητας και θάρρους. Το κλειδί το κρατά με το ίδιο χέρι σφιχτά, δείχνοντας ότι είναι κύριος της καταστάσεως. Το σπαθί του βρίσκεται στην θήκη του, έτοιμο να χρησιμοποιηθεί ανά πάσα στιγμή. Εδώ προδίδει ετοιμότητα. Κάτω δεξιά ένα κανόνι είναι στραμμένο ενάντια στον εχθρικό στόλο. Ο πίνακας γενικά είναι διανθισμένος με τον καπνό της μάχης, αλλά μακριά στον ορίζοντα ένα αχνό φως αρχίζει να φέγγει, σημάδι πως ο χαλασμός πρόκειται να λάβει τέλος με νικητή τον Έλιοτ. Το πρόσωπό του είναι φωτισμένο και παρουσιάζεται νηφάλιο. Εκπέμπει βαθειά ικανοποίηση για την ευόδωση της σκληρής πολεμικής προσπάθειάς του. Τα χείλη του είναι κλειστά, το κεφάλι του γέρνει ελαφρώς προς τα πίσω και τα μάτια του είναι καρφωμένα στην συνεχιζόμενη μάχη. Η όλη έκφρασή του, πέραν της ικανοποιήσεως, εξωτερικεύει μια σπάνια ευγένεια και ψύχραιμη αντιμετώπιση, χαρακτηριστικό γνώρισμα του αγγλικού φλέγματος.

            Συνοψίζοντας, θα λέγαμε ότι ο Ρέϋνολντς πέτυχε να αποτυπώσει ένα μεγαλοπρεπές ύφος, δίχως όμως να του προσδώσει την υπέρμετρη υπερβολή που θα χαρακτήριζε έναν πίνακα Μπαρόκ. Κινείται στον δρόμο που χάραξαν τόσο ο Πέρσελ όσο και ο Ρεν. Η αποτύπωσή του κινείται στο μέτρο της λογικής και της αυτοσυγκράτησης. Κατά συνέπεια βλέπουμε την απόλυτη ισορροπία ανάμεσα στον θρίαμβο και την απλότητα ενός χαρακτήρα, που ακόμη και εάν δεν γνωρίζαμε τίποτα για τον ρόλο που έπαιξε σε μια συγκεκριμένη ιστορική στιγμή, θα μπορούσαμε κάλλιστα να συμπεράνουμε ότι πρόκειται για έναν αναμφίβολα σπουδαίο άντρα.

V. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ

            Με το παρόν πόνημα εξετάσαμε τα κοινά σημεία των Πέρσελ, Ρεν και Ρέϋνολντς μέσα από τα έργα τους, αφού πρώτα κάναμε την απαραίτητη αναφορά στις κυρίαρχες καλλιτεχνικές τάσεις της εποχής τους. Επιπρόσθετα, επιχειρήσαμε μια ιστορική αναδρομή γύρω από το Ιστορικό, Κοινωνικό και Πολιτικό πλαίσιο, εντός του οποίου κινήθηκαν οι παραπάνω καλλιτέχνες, για να προσδιορίσουμε την αντίστοιχη επιρροή του σε αυτούς. Το συμπέρασμα που προκύπτει αβίαστα είναι ότι το κυρίαρχο καλλιτεχνικό ρεύμα του Μπαρόκ κατά τον 17^ο αιώνα το προσέλαβαν οι Άγγλοι με τον δικό τους τρόπο και το διαμόρφωσαν αναλόγως της ιδιοσυγκρασίας τους ως λαού. Επιχείρησαν και πέτυχαν την σύζευξη της λογικής, της καλαισθησίας και της αυτοσυγκράτησης, που τους διέπει, με την υπερβολική λαμπρότητα, τον πλούτο, την υπερτροφική διακόσμηση, την έξαρση των συναισθημάτων και την έντονη δραματικότητα που εξέφραζε το κίνημα του Μπαρόκ. Πρέπει, βεβαίως, να σημειωθεί το γεγονός ότι το Μπαρόκ ήταν γέννημα-θρέμμα της Ευρώπης των Καθολικών και η αφετηρία του βρίσκεται στον ιδεολογικό άξονα της αντιμεταρρύθμισης, ο οποίος είχε ως στόχο την επιστροφή των αποσχισθέντων Προτεσταντών. Η προέλευση αυτή του Μπαρόκ αντιμετωπίστηκε με επιφύλαξη από την αγγλική κοινωνία, η οποία προσπαθούσε να επουλώσει τις πληγές της από τους εμφυλίους. Κατά συνέπεια το έργο των συγκεκριμένων καλλιτεχνών προσέλαβε ακόμη μεγαλύτερο βαθμό δυσκολίας, στην προσπάθειά τους να κάνουν χρήση μιας τεχνοτροπίας μη συμβατής με την αγγλική σκέψη και κουλτούρα. Το μυστικό τους ήταν ο συμβιβασμός. Με αυτή την λογική τα δημιουργήματά τους δεν ανήκουν αποκλειστικά σε κάποια τεχνοτροπία, αλλά αποτελούν μια μείξη των υπαρχουσών.

VI. ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

1. Μαριλένα Κασιμάτη, Τζένη Αλμπάνη, Εικαστικές Τέχνες στην Ευρώπη από τον Μεσαίωνα ως τον 18^ο Αιώνα, Εκδόσεις ΕΑΠ, Πάτρα 2001.
2. E. M. Burns, Ευρωπαϊκή Ιστορία Ο δυτικός πολιτισμός: Νεότεροι χρόνοι, Μετάφραση: Τάσος Δαρβέρης, Εκδόσεις Επίκεντρο, Θεσσαλονίκη 2006.
3. Joseph Machlis Kristine Forney, Η Απόλαυση της Μουσικής, Μετάφραση: Δημήτρης Πυργιώτης, Εκδόσεις Fagotto, Αθήνα 1996.
4. Monroe C. Beardsley, Ιστορία των Αισθητικών Θεωριών, Μετάφραση: Δημοσθένης Κούρτοβικ – Παύλος Χριστοδουλίδης, Εκδόσεις Νεφέλη, Αθήνα 1989.

E.H Gombrich, Το χρονικό της τέχνης, Μετάφραση: Λίνα Κασδάγλη, Εκδόσεις ΜΙΕΤ, Αθήνα 2006

---

[1] Μαριλένα Κασιμάτη, «Ο 17^ος αιώνας, Η τέχνη του Μπαρόκ» στο  Τζένη Αλμπάνη κ.ά, Εικαστικές Τέχνες στην Ευρώπη από τον Μεσαίωνα ως τον 18^ο Αιώνα, (Πάτρα 2001): 160

[2] Στο ίδιο: 160

[3] Κασιμάτη, ό.π: 186

[4] E. M. Burns, Ευρωπαϊκή Ιστορία Ο δυτικός πολιτισμός: Νεότεροι χρόνοι, Μετάφραση: Τάσος Δαρβέρης (Θεσσαλονίκη 2006): 280

[5] Στο ίδιο: 282

[6] Burns, ό.π: 290

[7] Στο ίδιο: 294

[8] Στο ίδιο: 296

[9] Joseph Machlis Kristine Forney, Η Απόλαυση της Μουσικής, Μετάφραση: Δημήτρης Πυργιώτης (Αθήνα 1996): 139

[10] Στο ίδιο: 139

[11] Joseph Machlis, ό.π: 143

[12] Στο ίδιο: 151

[13] Joseph Machlis, ό.π: 152

[14] Monroe C. Beardsley, Ιστορία των Αισθητικών Θεωριών, Μετάφραση: Δημοσθένης Κούρτοβικ – Παύλος Χριστοδουλίδης, (Αθήνα 1989): 140

[15] E.H Gombrich, Το χρονικό της τέχνης, Μετάφραση: Λίνα Κασδάγλη, (Αθήνα 2006): 465

Μαρτίνος Λούθηρος

Μαρτίνος Λούθηρος (10 Νοεμβρίου 1483–18 Φεβρουαρίου 1546) 

Ήταν Γερμανός μοναχός, ιερέας,^[1] καθηγητής, θεολόγος, ηγέτης της εκκλησιαστικής μεταρρύθμισηςτου 16ου αιώνα στη Γερμανία, και θεμελιωτής των χριστιανικών δογμάτων και πρακτικών του Προτεσταντισμού.

ΒΙΟΓΡΑΦΙΑ

  

Πρώτα χρόνια

Γεννήθηκε το Νοέμβριο του 1483 στο Αϊσλέμπεν της Σαξονίας από φτωχή οικογένεια. Μετά τη γέννηση του, οι γονείς του εγκαταστάθηκαν στην πόλη Μάνσφελντ, όπου ο πατέρας του εργαζόταν στα εκεί μεταλλεία. Ο Λούθηρος ανατράφηκε μέσα σε ένα ευσεβές και αυστηρό οικογενειακό περιβάλλον. Η ίδια αυστηρότητα επικρατούσε και στο λατινικό σχολείο, στο οποίο φοιτούσε. Τις βασικές του σπουδές τις έκανε στο Μαγδεβούργο και στο Άϊζεναχ, όπου μια πλούσια αστική οικογένεια, του Κουντς Κόττα, τον πήρε στο σπίτι της. Εκεί, βρήκε δασκάλους, οι οποίοι τον δίδαξαν ανώτερα λατινικά, φιλολογία και ρητορική, ενώ ταυτόχρονα δούλευε ως πλανόδιος τραγουδιστής. Το 1501, με την οικονομική συμπαράσταση μιας πλούσιας χήρας, γράφτηκε στο Πανεπιστήμιο της Ερφούρτης και σπούδασε φιλοσοφία. Κατά επιθυμία του πατέρα του άρχισε, το Μάιο του 1505, να σπουδάζει νομικά. Αλλά δυο μήνες αργότερα, απαρνήθηκε τον κόσμο κι έγινε μοναχός στο μοναστήρι των Αυγουστίνων ερημιτών, στην Έρφουρτ. Στο μοναστήρι ο Λούθηρος παρακολούθησε θεολογικά μαθήματα και, το 1507, χειροτονήθηκε ιερέας. Κατόπι, συνέχισε τις θεολογικές σπουδές του στο Πανεπιστήμιο της Βιττεμβέργης.

Το 1512, ονομάστηκε Διδάκτορας της φιλολογίας και ανέλαβε στο ίδιο πανεπιστήμιο την έδρα της Βιβλικής φιλολογίας. Το 1507, χειροτονήθηκε ιερέας σε μια μονή Αυγουστινιανών μοναχών και σπούδασε για δυο χρόνια Θεολογία στο Πανεπιστήμιο της Ερφούρτης. Ένα χρόνο αργότερα, έγινε καθηγητής στο Πανεπιστήμιο τηςΒιτεμβέργης, από όπου το 1512 πήρε και το διδακτορικό του δίπλωμα στη Θεολογία. Μια επίσκεψή του στη Ρώμη τον ανάγκασε να αναθεωρήσει τις απόψεις του σχετικά με την Παπική εκκλησία, βλέποντας τη διαφθορά που επικρατούσε εκεί σχετικά με τα συγχωροχάρτια και την «ειδική» για ιερωμένους πορνεία.

Ύστερα από μελέτη της Προς Ρωμαίους Επιστολής, πείστηκε πως η σωτηρία της ψυχής του ανθρώπου ήταν αποτέλεσμα μόνο της Θείας Χάρης και της πίστης, κι όχι των αγαθών ή μη έργων. Για το λόγο αυτό ήρθε σε σύγκρουση με το θεσμό του συγχωροχαρτιού, που έδινε τότε η Καθολική Εκκλησία και με τον τρόπο αυτό δινόταν άφεση των αμαρτιών.

Η μεταρρύθμιση

Στις 31 Οκτωβρίου 1517, και ενώ είχε ήδη εκφράσει την αντίθεσή του σε κάθε σχέση με τις πρακτικές της Καθολικής Εκκλησίας στους φοιτητές του, θυροκόλλησε στην εξώπορτα του Μητροπολιτικού Ναού της Βιτεμβέργης τις 95 Θέσεις του, που αποτέλεσαν μια ανοιχτή πλέον επίθεση εναντίον του Παπισμού. Οι 95 Θέσεις, μεταφράστηκαν στα γερμανικά και διαδόθηκαν από τους φίλους του. Σύντομα ο Λούθηρος κλήθηκε σε απολογία στην Αυγούστα, ενώπιον του επιτετραμμένου του Πάπα στη Γερμανία. Εκεί αρνήθηκε να ανακαλέσει και φυγαδεύτηκε νύχτα από φίλους του. Οι αντι-Θέσεις που κυκλοφόρησε ο Γιόχαν Τέτσελ δεν είχαν καμιά απήχηση, και μάλιστα οι φοιτητές τις έκαιγαν δημόσια. Με τα επόμενα έργα του ο Λούθηρος μεγάλωσε το χάσμα που τον χώριζε από την Καθολική Εκκλησία, ενώ βρήκε ιδιαίτερη απήχηση στη Γερμανία, αλλά και σε άλλες χώρες της βόρειας, κυρίως, Ευρώπης.

Το 1520, ο πάπας Λέων Ι΄ εξέδωσε τη βούλα Exsurge Domine, καταδικάζοντας ως αιρετικές 41 από τις 95 Θέσεις του Λούθηρου, τον οποίο κάλεσε να αποκηρύξει δημόσια τις Θέσεις του μέσα σε 60 μέρες, ενώ οι απανταχού πιστοί διατάχθηκαν να κάψουν όλα τα βιβλία του, ώστε να μην αφοριστούν, συλληφθούν, και τιμωρηθούν ως αμετανόητοι αιρετικοί.^[2] Αντιδρώντας στην είδηση, πως στα πανεπιστήμια τουΠαρισίου και της Κολωνίας κάηκαν τα βιβλία του, ο Λούθηρος έκαψε δημόσια την Παπική Βούλα, και απάντησε γράφοντας το βιβλίο Ενάντια στα Βλάσφημη Βούλα του Αντίχριστου. Στις 3 Ιανουαρίου 1521, ο Λέων Ι' εκδίδει δεύτερη Βούλα, με την οποία ο Λούθηρος αφορίζεται.

Τελικά, ο Λούθηρος κλήθηκε σε απολογία ενώπιον της Δίαιτας της Βορμς, τον Απρίλιο του 1521. Εκεί, αρνήθηκε να ανακαλέσει τις θέσεις του. Η απολογία του τελείωσε με τα εξής λόγια:

“Εάν δε με πείσουν, με επιχειρήματα από την Αγία Γραφή ή με αδιάσειστη λογική, δεν μπορώ να αναιρέσω τις θέσεις μου, γιατί δεν πιστεύω στο αλάθητο του πάπα, ούτε στο αλάθητο των συνόδων, γιατί όλοι γνωρίζουν ότι πολλές φορές και οι πάπες και οι σύνοδοι έχουν σφάλει και έχουν πέσει σε αντιφάσεις. Εγώ έχω πειστεί από τα βιβλικά επιχειρήματα που έχω ήδη αναφέρει, και είμαι απόλυτα ενωμένος με το λόγο του Θεού. Δεν μπορώ και δε θέλω να ανακαλέσω τίποτα, γιατί δεν είναι ορθό, και αντίθετα είναι επικίνδυνο να πράττει κανείς αντίθετα με τη φωνή της συνείδησής του. Ο Θεός ας με βοηθήσει. Αμήν.”   

Τελικά, ο Λούθηρος φυγαδεύτηκε με την βοήθεια του Εκλέκτορα της Σαξονίας, και μεταφέρθηκε στον Πύργο του Βάρτμπουργκ κοντά στο Άιζεναχ, όπου παρέμεινε ως Πρίγκιπας Γεώργιος. Εκεί έγραψε αρκετά κείμενα και μετέφρασε στα γερμανικά την Αγία Γραφή.

Πλέον, η διδασκαλία του Λούθηρου κηρύττεται από αρκετές Γερμανικές εκκλησίες. Πολλοί μοναχοί εγκαταλείπουν τις μονές τους προκειμένου να κηρύξουν τις αρχές της Μεταρρύθμισης, ενώ οι φοιτητές, αλλά και μεγάλος αριθμός Πανεπιστημιακών της Γερμανίας τάσσεται, σχεδόν στο σύνολό του, υπέρ της Μεταρρύθμισης.^[3] Όμως, κάποιοι από τους μεταρρυθμιστές με ηγέτη τον Αντρέα Κάρλσταντ, ριζοσπαστικοποίησαν τις ιδέες του Λούθηρου, με αποτέλεσμα να σημειωθούν επεισόδια σε εκκλησίες. Ο Λούθηρος πληροφορήθηκε για τις εξελίξεις, και στις 6 Μαρτίου 1522 επέστρεψε στην Βιττεμβέργηόπου συντέλεσε στην εξομάλυνση της κατάστασης.

Τον Ιούνιο του 1524, ξέσπασε ο λεγόμενος Πόλεμος των Χωρικών, ο οποίος εξαπλώθηκε ταχύτατα από την νότια Γερμανία μέχρι την Θουριγγία^[4] και είχε ως βασικά αιτήματα την κατάργηση της δουλοπαροικίας, την ελάφρυνση των φορολογικών μέτρων και γενικά την αποτίναξη της άρχουσας τάξης και της Παπικής εκκλησίας.^[5] Ο Λούθηρος στις 6 Μαΐου 1525 γράφει την Προτροπή προς Ειρήνευση, στην οποία υποστηρίζει την ειρηνική διευθέτηση, ενώ κατηγορεί την άρχουσα τάξη ως υπεύθυνη για την καταπίεση που ασκούσε στους χωρικούς, και συμβουλεύει τους τελευταίους να αποφύγουν τις εκδικητικές πράξεις.^[6] Όμως η βιαιότητα των εξεγερμένων, κάνει τον Λούθηρο να γράψει το τετρασέλιδο φυλλάδιο Κατά των ληστρικών και δολοφονικών ορδών των χωρικών, με την οποία ζητά από τους ευγενείς να καταστείλουν το κίνημα των χωρικών. Οι βιαιοπραγίες τελειώνουν το Μάιο του 1525, με την καταστολή και την εκτέλεση των ηγετών του κινήματος.

Στις 13 Ιουνίου 1525, ο Λούθηρος παντρεύεται την πρώην μοναχή Καταρίνα φον Μπόρα, με την οποία αποκτά έξι παιδιά.

Στις 20 Ιουνίου 1530, ο Κάρολος Ε' συγκαλεί νέα Δίαιτα στην Αυγούστα, ζητώντας να κατατεθούν Ομολογίες Πίστεως από τους Καθολικούς και τους εκπροσώπους της Μεταρρύθμισης. Ο Λούθηρος δεν συμμετέχει λόγω της ισχύος της Εδίκτου της Βόρμς, αλλά στην Δίαιτα παραδίδεται η Ομολογία της Αυγούστας που είχε γραφτεί από αυτόν. Η Μεταρρύθμιση καταδικάζεται για ακόμα μία φορά, με αποτέλεσμα οι πρίγκιπες και οι εκπρόσωποι των ελεύθερων πόλεων που ανήκαν στις γραμμές της Μεταρρύθμισης, να συγκροτήσουν την Ένωση του Σμαλκάλντεν.

Ο Λούθηρος πέθανε στις 17 Φεβρουαρίου του 1546 στην πατρίδα του, το Άισλεμπεν. Εννιά χρόνια αργότερα δόθηκε σχετική ελευθερία για την άσκηση της Αναμορφωμένης πίστης.

Η σωτηριολογία του Λουθήρου

Στη Σχολαστική θεολογία η Σωτηρία γίνεται αντιληπτή σύμφωνα με την Αυγουστίνεια αντίληψη: η περί προπατορικού αμαρτήματος διδασκαλία του βασίζεται στην έννοια της κληρονομικής ενοχής για το αμάρτημα του Αδάμ. Η massa damnata της πεσμένης ανθρωπότητας αποτελεί το αντικείμενο της θείας οργής γιατί είναι ένοχη. Μπορεί να δικαιωθεί με τη χάρη που αρχικά συγχωρεί και αποκαθιστά τη θέατης θείας ουσίας από την ανθρώπινη ψυχή. Αυτό μπορεί να συμβεί μόνο μεταθανάτια. Σε συνδυασμό με τη διδασκαλία του Άνσελμου Καντερβουρίας για τη Θεία ικανοποίηση που γνώριζε ευρεία διάδοση, η λυτρωτική θυσία του Χριστού ερμηνεύτηκε με τρόπο διαφορετικό: μέσα από αυτήν είμαστε όλοι δικαιωμένοι μπροστά στο Θεό. Οι καρποί της θυσίας απονέμονται μέσα από τη χάρη, η οποία πρώτα μας δικαιώνει κι έπειτα δημιουργεί μια κατάσταση μέσα μας ώστε οι πράξεις μας να αποκτούν χαρακτήρα αξιών. Η Εκκλησία ως η μόνη διαθέτουσα τη δωρεά της χάρης μέσα στον κόσμο έχει την ισχύ να απονέμει τον χαρακτήρα αξιών στις πράξεις αυτές. έτσι προκύπτουν οι εξουσίες της αναφορικά με την τέλεση των μυστηρίων και την άφεση των αμαρτιών.

Για τον Λούθηρο έχει σημασία η σωτηρία πρώτιστα sola Fide και sola gratia χωρίς οτιδήποτε άλλο παρά μόνο την άμεση εξουσία της αγάπης του Θεού και της ανθρώπινης πίστης που δέχεται τη χάρη του, χωρίς οποιαδήποτε αξιέπαινα έργα, χωρίς όλες εκείνες τις μαγικές πράξεις που συχνά αγοράζονταν με χρήμα που υποτίθεται ότι εξασφάλιζαν τη χάρη,με τρόπο αυτόματο και ατομικό.^[7]

Προσφορά και επιρροή

Η διδασκαλία του και ειδικότερα η μετάφραση της Αγία Γραφής στη Γερμανική, τόνωσε το πατριωτικό αίσθημα των Γερμανών, που ήθελαν να κόψουν κάθε εξάρτηση με την Εκκλησία της Ρώμης και τους συχνούς φόρους της, και πιστεύεται ότι σ' αυτό οφείλεται, κατά ένα μέρος, η τεράστια ανάπτυξη της Λουθηρανικής Εκκλησίας στη Γερμανία. Δημοσίευσε πολλά έργα θεολογικού περιεχόμενου και μετέφρασε στα Γερμανικά την Αγία Γραφή, συμβάλλοντας στην περαιτέρω ανάπτυξη της γερμανικής γλώσσας και της τέχνης της μετάφρασης. Επίσης ο Λούθηρος συνέθεσε διάφορους χριστιανικούς ύμνους με πιο γνωστό τον ύμνο Θεός το Φρούριον ημών.

Έργα του Μαρτίνου Λούθηρου στα Ελληνικά

Μαρτίνος Λούθηρος, Για την εγκόσμια εξουσία και μέχρι που εκτείνεται η υπακοή μας σ' αυτήν, μτφρ.Γιώργος Γρηγορίου, εκδ.Πόλις, Αθήνα, 2004.

Υποσημειώσεις:

Jump up↑ Μοναχός και ιερέας ήταν όταν ακόμη άνηκε στην Ρωμαιοκαθολική Εκκλησία.

1.     Jump up↑ Γεώργιος Χατζηαντωνίου, Η Θρησκευτική Μεταρρύθμιση του Δέκατου Έκτου Αιώνα, Εκδόσεις «ο Λόγος», 1995, σελ. 62-63.

2.     Jump up↑ Μαρτίνος Λούθηρος: Κλιμάκωση και καθιέρωση της Μεταρρύθμισης. Βιβλιοθήκη της Ελληνικής Ευαγγελικής Εκκλησίας

3.     Jump up↑ N.Cohn, Αγώνες για την έλευση της χιλιετούς βασιλείας του Θεού, Νησίδες, 1999.

4.     Jump up↑ Γ.Σ.Βλάχος,Η συνείδηση ενάντια στον νόμο, Έρασμος, 1996.

5.     Jump up↑ Luther's Works, επιμ.: J.Pelikan, H.T.Lehmann, St.Louis, 1955, τόμ.46

6.     Jump up↑ π.Ιωάννη Μάγιεντορφ, «Η σημασία της Μεταρρύθμισης στην ιστορία της Χριστιανοσύνης», Σύναξη, τ/χ.51 (Ιούλιος-Σεπτέμβριος 1994), σελ.10-12

Βιβλιογραφία:

Κώστας Δεληκωσταντής, «Διπλή ηθική: Η διαλεκτική της ελευθερίας στο Λούθηρο», Σύναξη, τ/χ.51 (Ιούλιος-Σεπτέμβριος 1994), σελ.41-58

·         Συλλογικό: Λούθηρος. Η Διαμαρτυρία που έγινε Εκκλησία, Ε Ιστορικά, Ελευθεροτυπία, 20 Ιουλίου 2000

Hanz Schwartz, «Θεμελιώδεις αρχές της περί θεού διδασκαλίας του Λουθήρου», Θεολογία, τομ.82, τ/χ.3 (Ιούλιος-Σεπτέμβριος 2011), σελ. 169-182


elwikipedia.gr


Παράρτημα: Οι 95 θέσεις του Μαρτίνου Λούθηρου

Από αγάπη για την αλήθεια και από την επιθυμία να αποσαφηνίσει αυτήν, ο Αιδ. Πατέρας Μαρτίνος Λούθηρος, Μάγιστρος των Τεχνών και της Ιεράς Θεολογίας, και τακτικός καθηγητής αυτών στο Πανεπιστήμιο της Βιτεμβέργης, προτίθεται να υπερασπιστεί τις ακόλουθες θέσεις και να συζητήσει επ' αυτών επί τόπου. Συνεπώς, ζητά από εκείνους που δεν μπορούν να παρίστανται και να συζητήσουν μαζί του, να το πράξουν γραπτώς.

Εν ονόματι του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, Αμήν.

1.       Όταν ο Κύριος μας Ιησούς Χριστός είπε, «μετανοείτε» (Ματθ. δ17), ήθελε ολόκληρη η ζωή των πιστών να είναι μια ζωή μετάνοιας.

2. Η φράση αυτή δεν μπορεί να κατανοηθεί σαν να αναφέρεται στο μυστήριο της μετάνοιας, δηλαδή, στην εξομολόγηση και την ικανοποίηση, όπως παρέχονται από τον κλήρο.

3. Ωστόσο δεν σημαίνει απλώς και μόνο εσωτερική μετάνοια. Η τελευταία δεν έχει αξία παρά μόνο αν παράγει διάφορες μορφές εξωτερικής ταπείνωσης της σάρκας.

4. Η τιμωρία της αμαρτίας διατηρείται όσο παραμένει το μίσος προς το εγώ (δηλαδή, η πραγματική εσωτερική μετάνοια), άρα μέχρι την είσοδο μας στη Βασιλεία των Ουρανών.

5. Ο Πάπας δεν επιθυμεί ούτε είναι ικανός να συγχωρήσει οποιεσδήποτε τιμωρίες, εκτός από εκείνες που έχει επιβάλλει η δική του εξουσία ή εκείνη των εκκλησιαστικών κανόνων.

6. Ο Πάπας δεν μπορεί να συγχωρήσει οποιαδήποτε ενοχή, παρά μόνο δηλώνοντας και δείχνοντας ότι αυτή η ενοχή έχει συγχωρηθεί από τον Θεό. Ή, ακριβέστερα, συγχωρώντας την ενοχή σε περιπτώσεις που επαφίενται στην κρίση του. Αν κάποιος περιφρονήσει το δικαίωμα του να δώσει άφεση στις περιπτώσεις αυτές, ασφαλώς η ενοχή θα παραμείνει ασυγχώρητη.

7. Ο Θεός δεν δίνει άφεση σε κανέναν εκτός και αν την ίδια στιγμή ο άνθρωπος ταπεινωθεί σε όλα τα ζητήματα και δηλώσει υποταγή στον ιερέα, τον εκπρόσωπο Του.

8. Οι εκκλησιαστικοί κανόνες της μετάνοιας επιβάλλονται μόνο στους ζωντανούς και, σύμφωνα με τους ίδιους τους κανόνες, τίποτε δεν μπορεί να επιβληθεί στους αποθνήσκοντες.

9. Επομένως, το Άγιο Πνεύμα, που δρα μέσω του Πάπα, είναι καλό προς εμάς στο βαθμό που ο Πάπας στις αποφάσεις του πάντοτε εξαιρεί το άρθρο περί θανάτου και ύψιστης αναγκαιότητας.

10. Οι ιερείς δρουν με άγνοια και κακία, στην περίπτωση των αποθνησκόντων, όταν επιφυλάσσουν γι' αυτούς εκκλησιαστικές τιμωρίες για το καθαρτήριο.

11. Τα ζιζάνια της μετατροπής της εκκλησιαστικής ποινής σε ποινή του καθαρτηρίου προφανώς σπάρθηκαν ενόσω οι επίσκοποι κοιμόνταν.

12. Σε παλαιότερες εποχές οι εκκλησιαστικές ποινές επιβάλλονταν όχι μετά, αλλά πριν την άφεση, ως δοκιμές πραγματικής μεταμέλειας.

13. Οι αποθνήσκοντες απελευθερώνονται με τον θάνατο τους από όλες τις ποινές, είναι ήδη νεκροί σε ό, τι αφορά το κανονικό δίκαιο και έχουν δικαίωμα να ελευθερωθούν από αυτό.

14. Η ατελής ευσέβεια ή αγάπη (προς τον Θεό) εκ μέρους του αποθνήσκοντος συνοδεύεται κατ' ανάγκη από μεγάλο φόβο, και όσο μικρότερη είναι η αγάπη, τόσο μεγαλύτερος είναι ο φόβος.

15. Αυτός ο φόβος και ο τρόμος επαρκούν, για να μην αναφερθούμε σε άλλα, για να αποτελέσουν την ποινή του καθαρτηρίου, καθώς είναι πολύ κοντά στη φρίκη της απόγνωσης.

16. Η κόλαση, το καθαρτήριο, και ο ουρανός μοιάζουν να διαφέρουν μεταξύ τους όσο η απόγνωση, ο φόβος, και η βεβαιότητα της σωτηρίας.

17. Προφανώς οι ψυχές στο καθαρτήριο έχουν εξίσου ανάγκη την αύξηση της αγάπης όσο την ελάττωση της φρίκης.

18. Προφανώς δεν έχει αποδειχθεί, είτε από τη λογική είτε από τις Γραφές, ότι οι ψυχές στο καθαρτήριο βρίσκονται έξω από την κατάσταση την αξιομισθίας, ή ότι δεν είναι σε θέση να αυξηθούν ως προς την αγάπη.

19. Ούτε φαίνεται να έχει αποδειχθεί ότι οι ψυχές στο καθαρτήριο, τουλάχιστον όχι όλες, είναι βέβαιες και σίγουρες για τη σωτηρία τους, έστω και αν εμείς οι ίδιοι είμαστε απολύτως βέβαιοι γι' αυτό.

20. Επομένως ο Πάπας, όταν χρησιμοποιεί τις λέξεις «απεριόριστη άφεση όλων των ποινών» στην πραγματικότητα δεν εννοεί το σύνολο των ποινών αλλά μόνο εκείνες που έχει επιβάλλει ο ίδιος.

21. Άρα, αυτοί,οι ιεροκήρυκες των συγχωροχαρτιών σφάλλουν όταν λένε πως ένας άνθρωπος έχει συγχωρηθεί για κάθε ποινή και έχει σωθεί μέσω των παπικών συγχωροχαρτίων.

22. Μάλιστα, ο Πάπας δεν δίνει άφεση σε καμία ποινή στις ψυχές στο καθαρτήριο, σύμφωνα με το κανονικό δίκαιο, την οποία οι ψυχές έπρεπε να έχουν πληρώσει όσο ζούσαν.

23. Αν η άφεση κάθε είδους ποινής μπορούσε να χορηγηθεί σε οποιονδήποτε, ασφαλώς θα χορηγούνταν μόνο στους τελειότερους, δηλαδή σε ελάχιστους.

24. Για τον λόγο αυτό, οι περισσότεροι άνθρωποι έχουν εξαπατηθεί από αυτή τη γενικευμένη και εύκολα παρεχόμενη υπόσχεση για απελευθέρωση από την ποινή.

25. Η εξουσία που ο Πάπας έχει εν γένει πάνω στο καθαρτήριο αντιστοιχεί στην εξουσία που έχει οποιοσδήποτε επίσκοπος ή εφημέριος στη δική του επισκοπή ή ενορία...

26. 0 Πάπας κάνει πολύ καλά όταν χορηγεί άφεση σε ψυχές στο καθαρτήριο, όχι με τη δύναμη των κλειδιών, την οποία δεν έχει, αλλά μεσολαβώντας γι' αυτές.

27. Κηρύσσουν μόνο ανθρώπινες διδασκαλίες όσοι λένε πως μόλις τα νομίσματα κουδουνίσουν στο χρηματοκιβώτιο, η ψυχή φεύγει από το καθαρτήριο.

28. Είναι βέβαιο πως μόλις τα νομίσματα κουδουνίσουν στο χρηματοκιβώτιο, ίσως αυξηθεί το κέρδος και η πλεονεξία, αλλά όταν παρεμβαίνει η εκκλησία, το αποτέλεσμα βρίσκεται αποκλειστικά και μόνο στα χέρια του Θεού.

29. Κανείς δεν γνωρίζει αν όλες οι ψυχές στο καθαρτήριο επιθυμούν να λυτρωθούν, καθώς έχουμε τις εξαιρέσεις του Αγ. Σεβερίνου και του Αγ. Πασχάλιου, σύμφωνα με ένα μύθο.

30. Κανείς δεν είναι σίγουρος για τη δική του μεταμέλεια, και ακόμη λιγότερο για το ότι έχει λάβει ολοκληρωτική άφεση.

31. Εκείνος που εξαγοράζει πράγματι την άφεση με συγχωροχάρτια είναι τόσο σπάνιος όσο εκείνος που έχει πράγματι μετανοήσει. Μάλιστα, είναι εξαιρετικά σπάνιος.

32. Όσοι πιστεύουν πως μπορούν να είναι βέβαιοι για τη σωτηρία τους επειδή αγόρασαν συγχωροχάρτια, θα είναι καταραμένοι αιώνια, μαζί με τους δασκάλους τους.

33. Οι άνθρωποι πρέπει να είναι ιδιαίτερα επιφυλακτικοί απέναντι σε όσους λένε ότι η συγχώρεση του Πάπα είναι το ανεκτίμητο δώρο του Θεού με το οποίο ο άνθρωπος συμφιλιώνεται με Εκείνον.

34. Διότι η χάρη των συγχωροχαρτιών αφορά μόνο τις ποινές της τελετουργικής ικανοποίησης που καθιέρωσε ο άνθρωπος.

35. Όσοι διδάσκουν ότι η μετάνοια δεν είναι αναγκαία εκ μέρους εκείνων που σκοπεύουν να βγάλουν ψυχές από το καθαρτήριο πληρώνοντας χρήματα ή να αγοράσουν εξομολογητικά προνόμια, διδάσκουν μη χριστιανικές διδασκαλίες.

36. Κάθε πραγματικά μετανοημένος Χριστιανός έχει δικαίωμα στην πλήρη συγχώρεση της ποινής και της ενοχής, ακόμη και χωρίς να κατέχει συγχωροχάρτι.

37. Κάθε αληθινός Χριστιανός, είτε ζωντανός είτε νεκρός, συμμετέχει σε όλες τις ευλογίες του Χριστού και της εκκλησίας, και αυτή η συμμετοχή του χορηγείται από τον Θεό, ακόμη και χωρίς να κατέχει συγχωροχάρτι.

38. Παρ' όλα αυτά, η παπική άφεση και ευλογία σε καμία περίπτωση δεν πρέπει να περιφρονείται, διότι και τα δύο αποτελούν, όπως είπα (Θέση 6), τη διακήρυξη της θείας συγχώρεσης.

39. Είναι πολύ δύσκολο, ακόμη και για τους καλύτερους θεολόγους, την ίδια στιγμή να επιδοκιμάζουν την απλοχεριά στα συγχωροχάρτια και την ανάγκη για αληθινή μετάνοια.

40. Ο Χριστιανός που μετανοεί ειλικρινά αναζητά και επιδιώκει να πληρώσει ποινές για τις αμαρτίες του. Όμως, τα απλόχερα χορηγούμενα συγχωροχάρτια μετριάζουν τις ποινές και κάνουν τους ανθρώπους να τις μισήσουν, ή τουλάχιστον τους δίνουν ευκαιρία να τις μισήσουν.

41. Τα παπικά συγχωροχάρτια πρέπει να προβάλλονται με προσοχή, μήπως και οι άνθρωποι σκεφτούν εσφαλμένα ότι τα χαρτιά αυτά πρέπει να προτιμηθούν έναντι άλλων καλών έργων αγάπης.

42. Οι Χριστιανοί πρέπει να διδαχθούν ότι σκοπός του Πάπα δεν είναι να δείξει πως η αγορά συγχωροχαρτιών πρέπει να συγκρίνεται καθ' οποιονδήποτε τρόπο με έργα ελέους.

43. Οι Χριστιανοί πρέπει να διδαχθούν ότι όποιος δίνει στους πτωχούς ή δανείζει στους έχοντες ανάγκη, κάνει καλύτερη πράξη από όποιον αγοράζει συγχωροχάρτια.

44. Επειδή η αγάπη αυξάνεται με έργα αγάπης, ο άνθρωπος γίνεται με αυτά καλύτερος. Όμως, δεν γίνεται καλύτερος με τα συγχωροχάρτια, αλλά απλώς εν μέρει απελευθερώνεται από ποινές.

45. Οι Χριστιανοί πρέπει να διδαχθούν ότι όποιος βλέπει κάποιον που έχει ανάγκη και τον προσπερνά, αλλ' ωστόσο δίνει χρήματα για την αγορά συγχωροχαρτιών, δεν εξαγοράζει την παπική άφεση αλλά την οργή του Θεού.

46. Οι Χριστιανοί πρέπει να διδαχθούν ότι, εκτός κι αν έχουν περισσότερα από όσα χρειάζονται, οφείλουν να εξοικονομούν αρκετά χρήματα για τις ανάγκες της οικογένειάς τους και σε καμία περίπτωση να μην τα σπαταλούν αγοράζοντας συγχωροχάρτια.

47. Οι Χριστιανοί πρέπει να διδαχθούν ότι η αγορά συγχωροχαρτίων είναι ζήτημα ελεύθερης επιλογής και όχι επιβολής.

48. Οι Χριστιανοί πρέπει να διδαχθούν ότι ο Πάπας, χορηγώντας συγχωροχάρτια, έχει ανάγκη και άρα επιθυμεί τις ευσεβείς προσευχές τους περισσότερο από τα χρήματά τους...

49. Οι Χριστιανοί πρέπει να διδαχθούν ότι τα παπικά συγχωροχάρτια είναι χρήσιμα μόνο αν δεν βασίζουν την πίστη τους σε αυτά, αλλά είναι πολύ επιβλαβή αν εξαιτίας τους οι Χριστιανοί χάσουν τον φόβο ενώπιον του Θεού.

50. Οι Χριστιανοί πρέπει να διδαχθούν ότι αν ο Πάπας γνώριζε την εξαναγκαστική απόσπαση χρημάτων την οποία επιβάλλουν οι ιεροκήρυκες που πωλούν τα συγχωροχάρτια, μάλλον θα προτιμούσε να καεί η Βασιλική του Αγ. Πέτρου παρά να οικοδομηθεί πάνω στο δέρμα, στη σάρκα και τα οστά του ποιμνίου του.

51. Οι Χριστιανοί πρέπει να διδαχθούν ότι ο Πάπας θα επιθυμούσε και θα έπρεπε να επιθυμεί να δώσει από τα δικά του χρήματα, ακόμα και αν έπρεπε να πωλήσει τη Βασιλική του Αγ. Πέτρου, σε πολλούς από τους οποίους κάποιοι γυρολόγοι αποσπούν χρήματα πωλώντας συγχωροχάρτια.

52. Είναι μάταιο να εμπιστεύεσαι τη σωτηρία μέσω συγχωροχαρτίων, παρ' ότι ο εκπρόσωπος του Πάπα, ή ακόμη και ο ίδιος ο Πάπας, θα πρόσφεραν την ψυχή τους ως ασφάλεια.

53. Αυτοί είναι οι εχθροί του Χριστού και του Πάπα, όσοι απαγορεύουν το κήρυγμα του Λόγου του Θεού σε ορισμένες εκκλησίες προκειμένου σε κάποιες άλλες να κηρυχθούν τα συγχωροχάρτια.

54. Ο Λόγος του Θεού πληγώνεται όταν, στο ίδιο κήρυγμα, αφιερώνεται ίσος ή περισσότερος χρόνος στα συγχωροχάρτια απ' ό,τι στον Λόγο.

55. Ασφαλώς είναι το αίσθημα του Πάπα ότι, αν τα συγχωροχάρτια, τα οποία είναι κάτι το ασήμαντο, εορτασθούν με μία κωδωνοκρουσία, μία λιτανεία, και μία ιεροτελεστία, τότε το Ευαγγέλιο, που είναι το πιο σημαντικό πράγμα, θα πρέπει να κηρυχθεί με εκατό κωδωνοκρουσίες, εκατό λιτανείες, και εκατό ιεροτελεστίες.

56. Οι αληθινοί θησαυροί της εκκλησίας, από τους οποίους ο Πάπας παίρνει και διανέμει συγχωροχάρτια, δεν έχουν συζητηθεί ούτε είναι γνωστοί επαρκώς στον λαό του Χριστού.

57. Προφανώς οι αληθινοί θησαυροί της εκκλησίας δεν είναι πρόσκαιρα αγαθά, διαφορετικά πολλοί πωλητές συγχωροχαρτίων δεν θα τα διένειμαν τόσο απλόχερα αλλά απλώς θα τα συγκέντρωναν.

58. Ούτε οι αληθινοί θησαυροί (της εκκλησίας) είναι τα ελέη του Χριστού και των αγίων, διότι αυτοί, ακόμη και χωρίς τον Πάπα, πάντα απονέμουν τη θεία χάρη στον εσωτερικό άνθρωπο, όπως παρέχουν και τον Σταυρό, τον θάνατο και την κόλαση στον εξωτερικό άνθρωπο.

59. Ο Αγ. Λαυρέντιος είπε ότι οι πτωχοί της εκκλησίας υπήρξαν οι θησαυροί της εκκλησίας, αλλά μιλούσε σύμφωνα με τη χρήση των λέξεων στην εποχή του.

60. Χωρίς έλλειψη ευαισθησίας λέμε ότι τα κλειδιά της εκκλησίας, τα οποία δόθηκαν μέσω του ελέους του Χριστού, είναι αυτός ο θησαυρός.

61. Είναι ξεκάθαρο ότι η εξουσία του Πάπα επαρκεί μόνο για την συγχώρεση ποινών και την άφεση αμαρτιών σε ιδιαίτερες περιπτώσεις, που επιφυλάσσονται για εκείνον.

62. Ο πραγματικός θησαυρός της εκκλησίας είναι το ιερότατο ευαγγέλιο της δόξας και της χάρης του Θεού.

63. Όμως ο θησαυρός αυτός είναι φυσικά εξαιρετικά επαχθής, διότι κάνει τον πρώτο έσχατο.

64. Από την άλλη, ο θησαυρός των συγχωροχαρτίων είναι φυσικά απόλυτα αποδεκτός, διότι κάνει τον έσχατο πρώτο.

65. Επομένως οι θησαυροί του ευαγγελίου είναι δίχτυα με τα οποία κάποιος στο παρελθόν ψάρευε ανθρώπους του πλούτου.

66. Οι θησαυροί των συγχωροχαρτίων είναι δίχτυα με τα οποία κάποιος σήμερα ψαρεύει τον πλούτο των ανθρώπων.

67. Τα συγχωροχάρτια, τα οποία οι δημαγωγοί επιδοκιμάζουν ως τις μεγαλύτερες χάρες είναι στην πραγματικότητα τέτοιες μόνο εφόσον αυξάνουν το κέρδος.

68. Παρ' όλα αυτά, στην πραγματικότητα είναι οι πιο ασήμαντες χάρες αν συγκριθούν με τη χάρη του Θεού και το θαυμασμό του Σταυρού.

69. Οι επίσκοποι και οι εφημέριοι είναι υποχρεωμένοι να υποδεχτούν τους απεσταλμένους με τα παπικά συγχωροχάρτια με κάθε σεβασμό.

70. Όμως ακόμη πιο υποχρεωμένοι είναι να ανοίξουν τα μάτια και τα αυτιά τους μήπως και οι άνθρωποι αυτοί κηρύσσουν τα δικά τους όνειρα αντί εκείνων που τους ανέθεσε ο Πάπας.

71. Αναθεματισμένος και καταραμένος ας είναι όποιος μιλήσει κατά της αλήθειας αναφορικά με τα παπικά συγχωροχάρτια.

72. Όμως, ευλογημένος ας είναι όποιος είναι φύλακας κατά της λαγνείας και της ακολασίας των παπικών απεσταλμένων που πωλούν συγχωροχάρτια.

73. Όπως ακριβώς και ο Πάπας δικαίως κατακεραυνώνει όσους με οποιονδήποτε τρόπο αποπειρώνται να βλάψουν τον κόσμο με αφορμή την πώληση των συγχωροχαρτίων,

74. έτσι, ακόμη περισσότερο προτίθεται να κατακεραυνώσει όσους χρησιμοποιούν τα συγχωροχάρτια ως πρόφαση για να βλάψουν την ιερά αγάπη και αλήθεια.

75. Το να θεωρεί κάποιος τα παπικά συγχωροχάρτια τόσο σπουδαία ώστε να δίνουν άφεση αμαρτιών σε κάποιον ακόμη κι αν αυτός έχει διαπράξει το αδύνατον και έχει ασκήσει βία στη μητέρα του Θεού είναι παραφροσύνη.

76. Αντιθέτως, λέμε ότι τα παπικά συγχωροχάρτια δεν μπορούν να αναιρέσουν ούτε την ελάχιστη από τις θανάσιμες αμαρτίες στο βαθμό που αφορά την ενοχή.

77. Το να λέει κάποιος ότι ακόμη και ο Αγ. Πέτρος, αν ήταν σήμερα πάπας, δεν θα μπορούσε να χορηγήσει μεγαλύτερες χάρες, αποτελεί βλασφημία κατά του Αγ. Πέτρου και του Πάπα.

78. Αντιθέτως, λέμε ότι ακόμα και ο σημερινός Πάπας, ή οποιοσδήποτε πάπας, διαθέτει μεγαλύτερες χάρες, δηλαδή το ευαγγέλιο, πνευματικές δυνάμεις, δώρα θεραπείας, κλπ. όπως είναι γραμμένο (Α' Κορ. ιβ' 12).

79. Το να λέει κάποιος ότι ο σταυρός διακοσμημένος με τον παπικό θυρεό και στημένος από τους πωλητές των συγχωροχαρτίων είναι ίσης αξίας με τον Σταυρό του Χριστού αποτελεί βλασφημία.

80. Οι επίσκοποι, οι εφημέριοι, και οι θεολόγοι που επιτρέπουν τη διάδοση τέτοιων πραγμάτων στον λαό θα πρέπει να λογοδοτήσουν γι' αυτό.

81. Αυτό το αχαλίνωτο κήρυγμα υπέρ των συγχωροχαρτίων καθιστά δύσκολο ακόμη και για τους μορφωμένους να διασώσουν τον Πάπα από τον διασυρμό ή τις δαιμόνιες ερωτήσεις των απλών ανθρώπων.

82. Όπως είναι η εξής: «Γιατί ο Πάπας δεν αδειάζει το καθαρτήριο χάριν της ιεράς αγάπης και της τρομερής κατάστασης των εκεί ευρισκόμενων ψυχών, αφού απελευθερώνει άπειρο αριθμό από ψυχές χάριν των άθλιων χρημάτων με τα οποία θέλει να φτιάξει μια εκκλησία;» Ο πρώτος λόγος θα ήταν πολύ δίκαιος, ενώ ο δεύτερος είναι πολύ ασήμαντος.

83. Επίσης, «Γιατί οι νεκρώσιμες λειτουργίες και τα ετήσια μνημόσυνα συνεχίζουν και γιατί δεν επιστρέφει ή δεν επιτρέπει την απόσυρση των δωρεών που δόθηκαν γι'αυτές, αφού είναι λάθος να προσεύχεται κανείς για τους λυτρωμένους;»

84. Επίσης, «Τι είδους ευσέβεια είναι αυτή ενώπιον του Θεού και του Πάπα ώστε με αντάλλαγμα το χρήμα να επιτρέπουν σε κάποιον ασεβή και εχθρό τους, να εξαγοράζει από το καθαρτήριο την ευσεβή ψυχή ενός φίλου του Θεού αντί, λόγω της ανάγκης αυτής της ευσεβούς και αγαπημένης ψυχής, να την απελευθερώσουν χάριν της αγνής αγάπης;»

85. Επίσης, «Γιατί οι εκκλησιαστικοί κανόνες της μετάνοιας, πολύ μετά την κατάργηση τους στην πράξη και λόγω της κατάχρησης τους, σήμερα ικανοποιούνται με τη χορήγηση συγχωροχαρτίων σαν να είναι ακόμη εν ισχύι;»

86. Επίσης, «Γιατί ο Πάπας, του οποίου ο πλούτος είναι σήμερα μεγαλύτερος από εκείνον του πλουσιότατου Κροίσσου, δεν κατασκευάζει αυτήν τη Βασιλική του Αγ. Πέτρου με δικά του χρήματα και όχι με τα χρήματα των πτωχών πιστών;»

87. Επίσης, «Τι είναι αυτό που συγχωρεί ή χορηγεί ο Πάπας σε όσους μέσω τέλειας μετάνοιας έχουν ήδη δικαίωμα σε πλήρη άφεση και ευλογία;»

88. Επίσης, «Ποια μεγαλύτερη ευλογία για την εκκλησία από εκείνη που θα προέκυπτε αν ο Πάπας απένειμε αυτές τις αφέσεις και τις ευλογίες σε κάθε πιστό εκατό φορές την ημέρα, και όχι μία όπως κάνει τώρα;»

89. «Αφού ο πάπας με τα συγχωροχάρτια επιδιώκει τη σωτηρία των ψυχών και όχι τα χρήματα, γιατί αναστέλλει τα συγχωροχάρτια και τις αφέσεις που έχουν χορηγηθεί στο παρελθόν, εφόσον έχουν ίδια αποτελεσματικότητα;»

90. Η βίαιη κατάπνιξη αυτών των πολύ καυτών ερωτήσεων του απλού λαού και όχι η απάντηση τους με λογικά επιχειρήματα εκθέτει την εκκλησία και γελοιοποιεί τον Πάπα στα μάτια των εχθρών τους και καθιστά δυστυχείς τους Χριστιανούς.

91. Εάν, επομένως, τα συγχωροχάρτια προβάλλονταν σύμφωνα με το πνεύμα και την πρόθεση του Πάπα, όλες αυτές οι αμφιβολίες θα διαλύονταν αμέσως. Μάλιστα, δεν θα υπήρχαν καν.

92. Άρα, διώξτε όλους αυτούς τους προφήτες που λένε στους ανθρώπους του Χριστού, «Ειρήνη, ειρήνη» και δεν υπάρχει ειρήνη.

93. Ευλογημένοι ας είναι όλοι εκείνοι οι προφήτες που λένε στους ανθρώπους του Χριστού, «Σταυρός, Σταυρός», και δεν υπάρχει Σταυρός.

94. Οι Χριστιανοί ας είναι επιμελείς στο να ακολουθούν τον Χριστό, την Κεφαλή τους, μέσα από ποινές, τον θάνατο και την κόλαση.

95. Κι έτσι να είναι βέβαιοι για την είσοδο τους στον παράδεισο μέσα από πολλές δοκιμασίες και όχι μέσα από την ψευδή πνευματική ασφάλεια.

Μετάφραση: Θ. Γραμμένος (Περιοδικό: Αστήρ της Ανατολής, τεύχος Οκτωβρίου 2005)